Oververhitte hond: herkennen en direct handelen

Sanne de Vries · Redacteur, dierenwelzijn en producten voor huisdieren

Sanne woont met een labrador en twee katten in Noord-Brabant, een van de warmste streken van Nederland in de zomer. Nederland heeft bovendien een vochtig zeeklimaat, en juist die vochtigheid maakt hijgen minder effectief voor een hond. Al enkele seizoenen test ze in de praktijk wat dieren echt helpt tegen de hitte en wat alleen maar zo lijkt.

Waarom honden hier zo kwetsbaar voor zijn

Een hond heeft nauwelijks zweetklieren. De paar die hij heeft zitten in de voetzolen en leveren praktisch niets op. Zijn temperatuurregeling loopt vrijwel volledig via hijgen: er verdampt vocht van de tong en uit de luchtwegen, en die verdamping neemt warmte mee.

Dat systeem heeft twee zwakke plekken. Het kost spierarbeid, dus het maakt zelf ook warmte, en het werkt steeds slechter naarmate de lucht vochtiger wordt. Op een benauwde dag van 28 graden heeft een hond het zwaarder dan bij 32 graden droge hitte. Daarom zijn de drukkende lucht voor onweer en slecht geventileerde ruimtes verraderlijker dan het getal op de thermometer.

De tweede weg die hem rest is warmte afgeven via de onderkant van zijn lichaam, waar de vacht dun is. Daarom gaan honden in de zomer op de tegels liggen, in de badkuip of op de keldervloer.

De signalen, in de volgorde waarin ze komen

De normale lichaamstemperatuur van een hond ligt tussen 37,5 en 39 graden. Vanaf 40 spreek je van oververhitting, vanaf 41 is het kritiek. Een thermometer hoort dus in huis te liggen, en je meet rectaal.

De vier stappen die tellen

Eén: uit de hitte. Schaduw, koele kamer, luchtstroom. Vaak doet dit alleen al meer dan al het andere bij elkaar.

Twee: bellen. Bel de praktijk terwijl je begint met koelen, niet erna. Zij zeggen je of en hoe snel je moet komen.

Drie: koelen van onder naar boven. Lauw water over poten en benen, daarna buik en binnenkant dijen. Leg er een vochtige handdoek op, maar wikkel hem er niet in, anders blijft de warmte eronder. Een ventilator versterkt de verdamping.

Vier: laten drinken zonder te dwingen. Bied kleine hoeveelheden lauw water aan. Een hond die wankelt of buiten bewustzijn is, mag je nooit laten drinken.

De vier fouten die het erger maken

IJskoud water of ijs. Felle kou vernauwt de bloedvaten in de huid. Er gaat minder warmte weg, ook al voelt het tegenovergestelde zo, en de bloedsomloop wordt extra belast.

Hem in een natte deken wikkelen. Wat op koeling lijkt werkt als een isolatielaag: de warmte blijft eronder zitten.

Bij het hoofd beginnen. Begin bij de poten. Water over kop en nek kan bij een suffe hond in de luchtwegen terechtkomen.

Stoppen zodra het beter lijkt te gaan. Een hitteberoerte kan organen beschadigen, en die schade wordt soms pas uren later zichtbaar. Ook een hond die weer vrolijk is, moet worden nagekeken.

Welke honden het meeste risico lopen

Het gaat niet om welk ras populair is, maar om hoe een hond gebouwd is. Drie bouwkenmerken maken hitte zwaarder, en ze zijn alle drie na te gaan bij je eigen hond. Het eerste is de vacht: lang haar of een dichte ondervacht, zoals bij een golden retriever of een Duitse herder, vertraagt de warmteafgifte. In de zomer helpt grondig borstelen daar meer bij dan scheren.

Het tweede kenmerk weegt het zwaarst: de korte snuit. Bij een Franse bulldog, een mopshond of een boxer is hijgen inefficient, en daarmee valt juist de hoofdweg weg waarlangs een hond zijn warmte kwijtraakt. Het derde is de lichaamsmassa: een cane corso of een andere molosser heeft veel volume tegenover relatief weinig huidoppervlak, en dat maakt afkoelen trager.

Eén opmerking die alles bepaalt: elke rassenlijst laat de meest voorkomende hond buiten beschouwing, en dat is de kruising. Heb je er een, kijk dan gewoon naar de drie kenmerken hierboven — vacht, snuit en massa — plus leeftijd en gewicht. Die zeggen alles wat een ras je zou hebben verteld.

Voorkomen is de enige strategie die werkt

Is er eenmaal een hitteberoerte, dan is er al iets misgegaan. Wat werkelijk helpt is doodgewoon en het werkt: verplaats het uitlaten naar vroeg in de ochtend en laat op de avond. Voel het asfalt met de rug van je hand, vijf seconden: is het te heet voor jou, dan is het te heet voor zijn voetzolen. Neem altijd water mee. En laat je hond nooit alleen achter in een geparkeerde auto, niet even, niet in de schaduw, niet met een raampje open.

Daar komt een koele plek bij om zich thuis terug te trekken. Een hond die uit zichzelf op de tegels in de gang gaat liggen, vertelt je precies wat hij nodig heeft. Een koelmat is niets anders dan zo'n oppervlak, op een plek die jij bepaalt, en mee te nemen. Hoe hij natuurkundig werkt, staat op de pagina hoe een koelmat werkt.

Eén verduidelijking, omdat het hier telt: de mat is preventie. Hij behandelt geen hitteberoerte en vervangt de dierenarts niet.

Deze tekst vervangt het oordeel van een dierenarts niet. Vermoed je een hitteberoerte, neem dan meteen contact op met een dierenartsenpraktijk of de dierenspoeddienst.